'Maar goed, wie zijnt ge dan?
Deel van die kracht en sterkt'
die steeds het kwade wil
en 't goede toch bewerkt"
(Goethe, 'Faust')
12-07-07: De Meester en Margarita - Michail Boelgakov
Ik vond dit een boeiend boek, een beter woord kan ik er niet voor vinden. Het verhaal lijkt van absurditeiten aan elkaar vast te hangen, maar wat wil je ook anders.. met de duivel in het spel? Dat maakte het af en toe erg apart, een ander woord kan ik daar ook weer niet voor vinden. Maar het laat veel meer zien, over een samenleving, over de mens en de relatie daarbinnen en daartussen en het commentaar erop. Het laat zien hoe ontzettend moeilijk het leven van een schrijver kan zijn. Interessant was ook dat toen het boek werd uitgebracht in een Russisch literair tijdschrift er veel in gesneden was onder de tegenwoordige noemer 'censuur.' In de uitgave die ik las, was deze tekst er weer in opgenomen en schuin gedrukt. In het nawoord van de vertaler, (en ik heb het verder ook horen zeggen) werd opgeworpen dat dit afleidend zou kunnen zijn. Nu is het wel zo dat je extra op die schuingedrukte woorden gaat letten omdat je wéét dat die er bij de eerste uitgave uit zijn gehaald en je verwondert je over dát feit alsmede de redenen bij elke geschrapte passage. Maar ik vond het, toegegeven dat ik wel extra bij die passages stil stond, ook juist bijdragen aan het boek omdat de schrijver met zijn verhaal ook duidelijk wil maken hoe moeilijk het is voor een schrijver als hij wordt tegen gewerkt. Of dat nu is door recensenten of door de censuur die er in een land aan de gang is. Ik vind dat het ook wel iets over het leven van de schrijver weergeeft. In mijn uitgave werd het leven van Boelgakov in het nawoord van de vertaler nog even kort geschetst. Dat maakte alles des te interessanter.
posted by reginarosa at 1:02 AM
8 Comments:
Leuk dat je begonnen bent met het motto, dat geeft wel heel mooi de richting van het boek aan. Het boek is inderdaad al boeiend vanuit het leven van de schrijver (niet alleen de moeilijkheden met censuur, het boek is ook heel duidelijk een afrekening met heel veel van Boelgakovs vijanden, be it collegae of critici), en vanuit de censuurpraktijk van de USSR in de jaren zestig. Dat laatste is soms heel logisch (de droom van Ivanovitsj!) maar soms snap ik ook totaal niet (los van 'de goede zeden') waarom iets gecensureerd is (wat zou nu de reden zijn dat de Russische lezer niet mag vernemen dat Margarita een inktpot leegkiepert over een weelderig tweepersoonsbed?) Wat dat betreft ben ik blij dat ik het boek ook in de variant heb gelezen waarin de gecensureerde stukken duidelijk zijn aangegeven; maar toch heeft de vertaler gelijk dat dit erg afleidt. Het verhaal zelf heb ik in de nieuw vertaalde variant veel meer tot me kunnen nemen.
Wat mij nu in nog heviger mate fascineert zijn de parallellen tussen de meester en Boelgakov zelf, parallellen die Boelgakov bij het schrijven onmogelijk heeft kunnen voorzien. Zo is er de toewijding van Boelgakovs eigen Margarita, die na Boelgakovs dood (gelijk aan de opsluiting van de meester?) een kwart eeuw lang diens werk heeft proberen te publiceren. Maar het meest frappant vind ik toch wel dat de meester zijn manuscript verbrandde en dat Woland er weer mee op de proppen komt: "Onzin. Manuscripten verbranden niet." In 1926 werden Boelgakovs aantekeningen en dagboeken door de autoriteiten in beslag genomen. Hij kreeg ze na jaren soebatten in 1929 weer terug en verbrandde ze daarop. Pas na de val van de USSR bleek dat de geheime politie de dagboeken netjes had gekopieerd...
Daar zit hem overigens gelijk ook een parallel tussen Woland en de autoriteiten/Stalin. Wat betreft Stalin fascinerend dat Woland als de duivel het goede doet (wat in het motto al wordt aangegeven), terwijl Stalin eenzelfde dubbelrol had. Hij had een hekel aan, organiseerde eigenlijk min of meer zelf de meeste samenzweringen tegen zijn eigen bureaucratische apparaat, waar vervolgens ondergeschikten voor moesten opdraaien. En daarnaast werkte hij 's nachts en sliep hij overdag...
Die beklemmende samenzweringen zitten ook heel mooi verweven in de Pilatus-hoofdstukken, waarbij Stalin en Pilatus vervolgens weer van hetzelfde hout zijn. Waarbij ik me kan blijven afvragen of Pilatus nu wel of niet de moord op Judas heeft georganiseerd...
En de burger? In welk systeem ook, hij konkelt door, alleen maar denkend aan zijn eigen hachje. En wordt daar in dit boek op een heel fijne gemene manier genadeloos voor gestraft.
Fascinerend, fascinerend boek.
Als ik ooit in Moskou ben wil ik zeker appartement nr. 50 bezoeken. Het schijnt heden ten dage zelfs een soort museumfunctie te hebben gekregen!
5:08 AM
Goede aanvulling, Pepijn!! Erg leuk om te lezen.
Ook interessant over een mogelijke parallel tussen Woland en Stalin.
Wat betreft het organiseren van de moord op Judas; ik dacht eerder dat het het hoofd van zijn geheime dienst was die dat gedaan had. (De naam is me even ontschoten en ik heb het boek hier niet meer, maar misschien weet je wel wie ik bedoel. Die Judas had moeten beschermen, maar toen mysterieus juist met die vrouw had afgesproken die Judas later naar de olijfberg lokte)
Wat betreft de inktpot: Ik dacht dat dat was omdat Margarita uit het milieu van de bourgeois kwam, met haar rijke man. Uiteindelijk is daar natuurlijk weinig nog van over omdat ze met Woland in zee gaat, maar in het begin mocht ze misschien niet te hard van stapel lopen. Al te gekke uitspattingen van de bourgeoisie werden eruit gehaald, naar mijn beleving.
2:30 AM
Dat zou natuurlijk kunnen, maar die inktpot-omkiep scène is op het moment dat Margarita al heks is en in al haar naaktheid het appartement van de criticus aan het verwoesten is. Ze gooit alles overhoop, maakt alles kapot, zet alle kranen open... maar het gooien van een inktpot over een tweepersoonsbed wordt gecensureerd...
Wat betreft het organiseren van de moord op Jehoeda, ja, dat zou kunnen - maar je weet het niet, dat is het gemene. Ik verdenk ook wel het hoofd van de geheime dienst, maar helemaal aan het eind van het verhaal is er het volgende gesprek tussen de procurator en Levi:
"Maar ik ga Jehoeda uit Karioth vermoorden, daar zal ik de rest van mijn leven aan wijden."
De ogen van de procurator begonnen te glimmen van genot. Hij wenkte Levi met de vinger naar zich toe en zei:
"Dat zal je niet lukken, doe maar geen moeite. Jehoeda is vannacht al van kant gemaakt."
Levi deinsde terug van de tafel, keek verwilderd rond en riep uit:
"Door wie?"
"Niet jaloers wezen," grijnsde Pilatus terwijl hij zich in de handen wreef. Ik vrees dat hij behalve jou nog meer volgelingen had.
"Door wie?" herhaalde Levi fluisterend.
"Door mij," antwoordde Pilatus.
Levi's mond zakte open terwijl hij de procurator aangaapte en deze sprak:
"Het is natuurlijk niet veel, maar toch heb ik het gedaan."
Of hij het nu heeft gedaan, of dat hij liegt dat hij het gedaan doet dan eigenlijk al niet meer ter zake: de totale verwarrng is gezaaid. Dit zou Stalin ook hebben kunnen doen.
Leuk hè? We kunnen hier uren over doorkletsen :)
2:54 AM
Ik denk dat hij loog ;) Hij zei dat wel tegen Levi, maar hoe het ging met het hoofd van de geheime dienst stond wel beschreven, evenals hoe hij later aan Pilatus rapporteerde.
En ja, je hebt natuurlijk gelijk! Ik wist niet precies meer wanneer dat was gebeurd. Maar toen was ze inderdaad al helemaal los, met later alle ramen van die etages aan diggelen. Ik weet niet wat ze gedacht hadden. Misschien was het wel gewoon vanuit redactioneel oogpunt: Er zijn ook een aantal dingen uitgehaald vanwege ruimtegebrek in het literaire tijdschrift. Er hoeft dus niet overal iets achter te zitten, maar het feit dat je er over na dacht, geeft al aan dat het als afleiding kan werken. Ik vond het echter, zoals ik aangaf in mijn post, eerder een aanvulling van het boek. Maar ik heb het natuurlijk niet in een andere uitgave gelezen, misschien dat ik er dan heel anders over denk. Het nawoord van de schrijver heeft me wel veel duidelijkheid verschaft in dezen, hoor.
3:51 AM
Het nawoord van de vertaler bedoel je, denk ik? :) Dat verschaft idd duidelijkheid. Maar ik denk dat de zin waarover ik het heb niet geschrapt is omwille van de omvang: van boek 2 zijn 138 passages geschrapt (in tegenstelling tot 21 in boek 1), wat dit deel al een stuk minder omvangrijk maakte dan boek 1. Eén zin meer of minder kan dan echt niet de crux zijn.
Misschien dat een alleenstaand burger niet over een weelderig tweepersoonsbed mocht beschikken, zoiets...?
Stond het beschreven hoe het ging met het hoofd van de geheime dienst? Alleen hoe hij niet heeft kunnen voorkomen dat Jehoeda gedood werd en hij wist heel goed te deduceren dát Jehoeda gedood werd en ook wáár. Maar dat wil niet zeggen dat ie het ook gedaan had: hij was ook gewoon extreem goed in zijn vak. (zoals Pilatus ook zegt.) De identiteit van "de derde man", die het geld van de twee moordenaars overneemt en dat bij de tempel dropt, blijft opzettelijk in de nevelen.
Herlees hoofdstuk XXVI nog maar eens zou ik zeggen, maar nu met het idee dat Pilatus erachter zat. Het klopt net zo goed - en dat is het hele enge van het regime en de kracht van dit Jehoeda-verhaal. :)
5:37 AM
Ja, sorry, de vertaler bedoel ik, D'oh!!
En ik kan het dus niet nalezen want ik heb het boek niet meer :)
Het is misschien niet aannemelijk dat het om ruimtegebrek ging, maar het zou wel kunnen. Verder blijft het natuurlijk alleen maar gissen. Ik weet het ook niet natuurlijk :) Het zou allemaal zo kunnen.
Wat betreft Jehoeda, waarom zou hij anders eerst langs die vrouw gegaan zijn, die het moment daarop meteen op weg ging en vervolgens Jehoeda naar de olijfberg lokte? Volgens mij heeft het hoofd van de geheime dienst het zo geënsceneerd. Nou ja, zo heb ik het in ieder geval geïnterpreteerd. Maar het was inderdaad wel een beetje duister allemaal ;)
6:33 AM
Ja, er blijft altijd ruimte over voor speculatie, dat is het mooie eraan... :)
Maarreh. Wat heb je met het boek gedaan? :|
6:43 AM
Opgestuurd :)
En inderdaad, dat is het leuke aan het lezen van een boek en het er vervolgens over hebben: Iedereen is vrij een werk op zijn eigen manier te interpreteren en beoordelen. En inderdaad het speculeren natuurlijk en dat is in dit geval onoverkomelijk. Dat zorgt voor interessante visies en leuke gesprekken over literatuur :)
6:50 AM
Post a Comment
<< Home